Het zwangerschapsforum voor vrouwen die zwanger willen worden, zwanger zijn en moeders!

Bevallen / Een nieuw gezicht in de verloskamer: de doula
30 augustus 2006 door Deborah Jongejan

http://www.trouw.nl/incoming/article1361334.ece?all=true

Doula’s worden opgeleid om vrouwen tijdens de bevalling emotioneel bij te staan. Dat helpt, blijkt uit onderzoek. Maar verloskundigen voelen zich buitenspel gezet.

Marjo Jonkman is drie maanden geleden bevallen met, naast haar man, een doula erbij. Een doula, Oudgrieks voor dienende vrouw, is iemand die de aanstaande moeder ondersteunt tijdens de geboorte van een kind. „Ik vond het heel geruststellend dat ze erbij was”, vertelt Marjo. „Ik wist niet hoe ik deze bevalling zou beleven, ik vond het erg spannend. Alleen al het idee dat ze erbij zou zijn gaf ons al veel meer rust.”

Marjo was bang dat haar vorige bevalling naar boven zou komen, toen haar kindje levenloos werd geboren. Ze had behoefte aan een vrouw die haar verhaal kende en de hele tijd bij haar bleef. Vanwege de wisselende diensten van het ziekenhuispersoneel wist Marjo niet wie er bij de bevalling zou zijn. Haar gynaecoloog raadde haar een doula aan.

„Mijn man en ik ontmoetten de doula bij mij thuis en het klikte meteen”, vertelt Marjo. „We stelden een geboorteplan op, met daarin onze wensen en aandachtspunten.” Tijdens de bevalling moedigde de doula Marjo en haar man aan en deed ze suggesties zoals: ’wil je niet meer rechtop zitten, dat is een betere pershouding’. Marjo: „In het ziekenhuis is er toch een beetje een klinische benadering van de bevalling, terwijl het een natuurlijk gebeuren is. Ik denk dat het verplegend personeel ook de kraamvrouw goed kan ondersteunen, maar je weet nooit van tevoren wie je hebt en of het klikt.” Ook meteen na de geboorte van haar kind was Marjo blij met de doula. „Je wordt al snel een beetje alleen gelaten. Mijn dochtertje moest naar de couveuse, dus daar ging de aandacht wat meer naar uit. Ik vond het fijn om met de doula te kunnen napraten. Terwijl het ziekenhuis meer de medische kant in de gaten hield, hield de doula vooral het emotionele aspect in de gaten.”

De doula, overgewaaid uit de Verenigde Staten, is betrekkelijk nieuw in Nederland. Volgens docente kraamverzorging Dora Kroon hebben zwangere vrouwen er behoefte aan. Vorig jaar richtte ze daarom een doula-opleiding op. De eerste vier doula’s krijgen in september hun certificaat. ,,De doula is er puur voor de emotionele ondersteuning en begeleiding van de vrouw’’, vertelt Kroon. ,,Ze speelt in op de behoefte van de vrouw en haar partner. Het kan zijn dat de doula bij de bevalling is en de vrouw verder met rust laat. Het kan ook zijn dat ze de vrouw helpt ontspannen door een bepaalde sfeer te creëren. Of dat ze masseert of een warme hand op de rug legt bij weeën.’’ De doula heeft geen enkele bevoegdheid om iets medisch te doen, daar is de verloskundige of gynaecoloog voor. Ze mag zelfs niet vragen om pijnstilling. Kroon: ,,Alleen als de vrouw en partner erom vragen, mag ze het aankaarten bij de verloskundige.’’

Uit diverse onderzoeken blijkt dat de doula een positief effect kan hebben op de bevalling, zegt hoogleraar verloskunde Gerard Visser aan het UMC Utrecht. „Bij in totaal elf onderzoeken zijn groepen vrouwen vergeleken die met en zonder een doula waren bevallen. Bij de vrouwen mét doula was de noodzaak tot pijnstilling en keizersnee de helft lager. Ook duurde de bevalling gemiddeld anderhalf uur korter.” Door voortdurende ondersteuning tijdens de bevalling heeft de vrouw minder last van stress. En voor bevallingen geldt: hoe meer stress, hoe moeizamer.

Sommige verloskundigen moeten nog een beetje wennen aan een doula bij de bevalling. Is het niet ook hun taak om de vrouw emotioneel te ondersteunen en aan te moedigen? Melanie Bouwmeester van verloskundigenpraktijk De Hoed in Delft heeft één keer een bevalling meegemaakt met een doula erbij. „Ik vind het moeilijk om mijn mening op één ervaring te baseren, maar ik denk dat doula’s te veel op ons gebied gaan zitten. Ik voelde me tijdens de bevalling een beetje naar achteren geschoven, alsof ik alleen maar het medische gedeelte mocht doen en de rest niet. Ik zie ook het emotionele deel als mijn taak. Wij bouwen tijdens de zwangerschap een band op met iemand. Juist dat aspect, dat we er zijn voor de kraamvrouw, vind ik belangrijk.’’

Kroon begrijpt de reserves wel. ,,Er is een spanningsveld: welke plek hebben de verloskundige, kraamverzorgende en de doula? Verloskundigen kunnen inderdaad ook speciale aandacht geven aan vrouwen. We willen die taak helemaal niet van ze afpakken. Het kan juist heel goed naast elkaar bestaan.’’ Maar volgens Kroon hebben doula’s wel een meerwaarde. ,,Verloskundigen komen meestal tijdens het ontsluiten kijken hoe het gaat. De kraamverzorger komt vaak pas op het punt dat de baby komt of er al is. Doula’s gaan dieper, omdat ze erbij zijn tijdens het hele proces van bevallen. Het is een andere begeleiding dan een paar keer binnenlopen. Menig verloskundige zou wel graag intensiever willen begeleiden, maar ze hebben niet zo veel tijd omdat ze vaak meerdere bevallingen hebben.’’

Geert Gerats, hoofd team belangenbehartiging van de Koninklijke Nederlandse Organisatie van Verloskundigen (KNOV), erkent dat verloskundigen het druk hebben. „Een verloskundige kan inderdaad niet heel de tijd bij een bevalling aanwezig zijn, in sommige gevallen kan er behoefte zijn aan een doula voor emotionele steun.” Verloskundigen hebben het volgens Gerats drukker dan vroeger doordat er nieuwe taken zijn bijgekomen, zoals prenatale screening. Dat doula’s een gat zouden dichten omdat verloskundigen het zo druk hebben, gaat de KNOV te ver.

Overigens blijkt uit onderzoek dat een goede vriendin of vrouwelijk familielid hetzelfde effect als de doula kan hebben. Hoogleraar Visser: „Vroeger bevielen vrouwen ook met hun moeder of een wijze vrouw uit het dorp erbij. Het gaat in feite om een vrouw, die continu aanwezig is. Alleen een man bij de bevalling geeft niet hetzelfde resultaat. Uit een onderzoek is naar voren gekomen dat doula’s er veel vaker aandacht aan schenken als de vrouw zegt dat ze pijn heeft. Ook lopen mannen vaker de kamer uit en zijn ze ongeduldiger. Mannen zijn nog maar kort bij de bevalling betrokken en moeten dat nog leren.”

Een vriendin als doula is wel goedkoper dan een beroepsdoula. Ze kost namelijk gemiddeld dertig euro per uur en de zorgverzekering vergoedt het vooralsnog niet.